Ar-Ge Merkezi ve Tasarım Merkezi Nedir?

Ar-Ge Merkezi Nedir?

Ar-Ge merkezleri, işletmelerin araştırma ve geliştirmeye ayrılmış, yeni ürün ve teknoloji üreten birimidir. Bu merkezlerde proje esaslı inovasyon aktiviteleri yürütülmektedir. Türkiye’de Ar-Ge çalışmalarına önem verilmesi sebebiyle Ar-Ge merkezleri çeşitli destek ve hibe programlarından yararlanma hakkına sahiptir. Ar-Ge merkezi sayısı Sanayi Bakanlığı web sitesi kaynaklarına göre 2026 yılı itibariyle 1.363 adettir, bu merkezlere 91.888 personel bağlıdır.

Ar-Ge merkezi tanımına uymak için ilgili birimin en az 15 tam zamanlı Ar-Ge çalışanı bulundurması gerekmektedir. İstisna olarak aşağıda belirtilen sektörlerde ise Ar-Ge merkezi sayılabilmek adına en az 30 tam zamanlı Ar-Ge personeli bulundurma zorunluluğu vardır.

• Motorlu kara taşıtlarının imalatı
• Kamyonet, kamyon, yarı römorklar için çekiciler, tankerler, vb. karayolu taşıtlarının imalatı
• Otomobil ve benzeri araçların imalatı
• Motorlu kara taşıtlarının motorlarının imalatı
• Minibüs, midibüs, otobüs, troleybüs, metrobüs, vb. yolcu nakil araçlarının imalatı
• Özel amaçlı motorlu kara taşıtlarının imalatı (amfibi araçlar, çöp kamyonu, yol temizleme araçları, zırhlı nakil araçları, mikserli kamyon, vinçi kamyon, itfaiye aracı, ambulans, motorlu karavan vb.)
• Diğer ulaşım araçlarının imalatı bölümü altındaki aşağıdaki sınıflar
• Hava taşıtları ve uzay araçları ile bunlarla ilgili makinelerin imalatı
• Askeri savaş araçlarının imalatı
• Başka yerde sınıflandırılmamış diğer ulaşım ekipmanlarının imalatı

Tasarım Merkezi Nedir?

Tasarım merkezleri, işletmelerin içinde ayrı bir birim olarak ürün tasarımı, endüstriyel modelleme, yazılım arayüzü gibi aktiviteler yürütmektedir. Türkiye’de tasarım faaliyetlerini devam ettiren ve en az 10 tam zamanlı tasarım personeli çalıştıran birimler tasarım merkezi sayılmaktadır.

Türkiye’de tasarım merkezlerinin gelişimi ve yenilikçi projeler üretmeleri amacıyla çokça destek sunulmaktadır. 2016- 2023 arasında tasarım merkezleri 314 adet artış göstermiştir.

Ar-Ge ve Tasarım Merkezi Desteklerinin Amacı Nedir?

Ar-Ge ve tasarım merkezi destekleri, 5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi hakkında kanunu sayesinde verilmektedir. Bu kanunun sunulmasıyla beraber Ar-Ge ve tasarım merkezi desteklerinin verilmesinin birkaç sebebi bulunmaktadır.

• Ürünlerde ve üretim süreçlerinde yenilik: Türkiye’de rekabet gücünü artırmak amacıyla var olan ürünlere ya da süreçlere geliştirme, iyileştirme ve farklılaştırma aktiviteleriyle güç katmak hedeflenmektedir.
• Teknolojik bilgi üretimi: Ar-Ge ve tasarım merkezlerinden çıkacak yeni teknolojik bilgiyle yeni ürün, süreç, yazılım vb. üretmek kolaylaşacaktır.
• Ar-ge ve tasarım personeli ve nitelikli işgücü istihdamının artırılmasının teşvik edilmesi: İlgili alanlardan mezun olmuş, Ar-Ge ve tasarım faaliyetlerine atkı sağlayabilecek kişilerin istihdamının artırılması, ülke gelişimi ve sanayi ilerlemesi adına belirlenmiş hedeflerden biridir.
• Ar-ge ve tasarıma yönelik doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının ülkeye gelişinin hızlandırılması: Uluslararası pazarlarda rekabet şansını artıracak bu merkezlere destek sunulmasıyla başka ülkelerden yabancı sermaye yatırımlarının Türkiye’ye çekilmesi amaçlanmaktadır.
• Teknolojik bilginin ticarileştirilmesi: Ortaya çıkan yeni teknolojik bilgilerin değerlendirilmesi ve ticarileştirilerek pazara sunulması, bu desteklerin ulaşmayı umduğu sonuçlardan biridir. TÜBİTAK 1501 Sanayi Ar-Ge Destek Programı gibi hibelerde proje sürecinden sonra ticarileşme sürecini tamamlamak, işletmelere öncelik verilmesine sebep olacaktır.
• Ürün kalitesi ve standardının yükseltilmesi: Devamlı şekilde iyileştirme çalışmaları yürütülerek var olan ürünlerin daha dayanıklı, kaliteli, uluslararası standartlara uygun hale getirilmesi amaçlanmaktadır.

Ar-Ge Merkezi Olmanın Şartları Nelerdir?

• 15 tam zamanlı Ar-Ge çalışanı: Bir birimin Ar-Ge merkezi sayılabilmesi için öncelikle en az 15 tam zamanlı Ar-Ge personeli çalıştırıyor olması gerekmektedir. Ulaşım ekipmanlarının imalatıyla ilgili kategorilerde bu sınır 30 tam zamanlı Ar-Ge personeli olarak güncellenmektedir.

Bu sayı, 2008’de 50 Ar-Ge personeli, 2014 yılında 30 Ar-Ge personeli olarak belirlenmiştir ancak 2017 yılından beri sınır, 15 Ar-Ge personeli olarak düzenlenmiştir.

• Ar-ge Merkezinin Türkiye’de faaliyet göstermesi: Ar-ge merkezinin gerçekleştirdiği Ar-Ge faaliyetlerinin Türkiye sınırları içerisinde gerçekleştirilmesi gerekmektedir.
• Devam eden projelerin olması: Ar-Ge merkezi olma kriterlerine uyulması için, aktif olarak devam eden Ar-Ge projelerinin bulunması gerekmektedir. Ar-Ge merkezini başarıyla kurabilmek için projeler de hesaba katılmalıdır.
• Ayrı birim olması: Ar-Ge merkezi kriterine uymak için bu merkezlerin işletme içinde ayrı bir birim olarak faaliyet gösteriyor olması gerekmektedir. Tek bir lokasyondan çalışmalarını devam ettiren Ar-Ge faaliyetli birimler, Ar-Ge merkezi sayılabilmektedir.

Tasarım Merkezi Olmanın Şartları Nelerdir?

• 10 tam zamanlı Ar-Ge çalışanı: Tasarım Merkezleri için en az 10 tam zamanlı tasarım personeli çalıştırma şartı bulunmaktadır. Bu sayıdan az çalışan bulunduran ya da tam zamanlı istihdam sağlamayan birimler, tasarım merkezi olarak değerlendirilmemektedir.
• Aktif projelerin bulunması: Tasarım merkezinin kurulması ve bir tasarım merkezi olarak sayılabilmesi için birime ait aktif olarak yürütülen tasarım projelerinin bulunması gereklidir.
• Tasarım Merkezinin Türkiye içinde bulunması: Tasarım merkezinin faaliyetlerini sadece Türkiye’de gerçekleştiriyor olması gereklidir. Aksi halde, bu merkezlerin desteklerden yararlanması mümkün olmayacaktır.
• Ayrı birim olması: Tasarım merkezi kriterine uymak için bu merkezlerin işletme içinde ayrı bir birim olarak faaliyet gösteriyor olması gerekmektedir. Tek bir lokasyondan çalışmalarını devam ettiren tasarım faaliyetli birimler, tasarım merkezi sayılabilmektedir.

Ar-Ge ve Tasarım Merkezi Başvurusu Nasıl Yapılır?

• Online sistemden başvuru: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın online sistemi kullanılarak agtm.sanayi.gov.tr sayfasından başvuru yapılmalıdır.
• Ön değerlendirme: Bakanlık yetkilileri tarafından 5 iş günü süren şekilsel inceleme sonrası var olan eksiklikler firmaya iletilmektedir. Bu aşamada iletmenin eksikleri gidermesi için 15 iş günü süresi bulunmaktadır.
• Yerinde inceleme: Alanında uzman yetkililer, işletmeyi ziyaret ederek Ar-Ge ve tasarım merkezini yerinde incelemektedir. Bu ziyaret sonucunda oluşan e-imzalı rapor, Değerlendirme ve Denetim Komisyonu tarafından teslim alınmaktadır.
• Son değerlendirme ve denetim: Değerlendirme ve Denetim Komisyonu tarafından yapılan incelemeler sonucu işletmeye merkezi açma izni veya reddi iletilmektedir. Denetimlerde de daire başkanı, Hazine ve Maliye Bakanlığı temsilcisi, iki akademisyen, bir sektör temsilcisinin (TOBB, TİM, STK temsilcileri) bulunduğu komisyon tarafından bu süreç yürütülmektedir.

Ar-Ge ve Tasarım Merkezleri 2026 Yılında Hangi Desteklerden Yararlanır?

5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun kapsamında 2028 yılına kadar birçok kategoride destek sağlanmaktadır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından işletilen bu kanun sayesinde Ar-Ge merkezi ve tasarım merkezi bulunan işletmelere verilen kolaylıklar devam ettirilebilmektedir.

• Vergi indirimi: Bu merkezler, proje sürdükleri süre boyunca yaptıkları harcamaların tamamını (%100) Kurumlar Vergisi matrahından indirebilmektedir.
• Sigorta primi desteği: Bu merkezlerin personellerinin faaliyetleri için aldıkları maaştan hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin %50’si, Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ödenmektedir.
• Gelir vergisi stopajı teşviki: Bu merkezlerin çalışanları için farklı oranlarda gelir vergisi stopajı desteği verilmektedir. Doktora mezunları için %95, yüksek lisans mezunları için %90, temel bilimler yüksek lisans mezunları için %95, temel bilimler lisans mezunları için %90, diğer çalışanlar için %80 oranında teşvik sağlanmaktadır.
• Damga vergisi istisnası: Bu merkezlerin faaliyetleri için düzenlenen kağıtlarda damga vergisi alınmamaktadır.
• Gümrük vergisi istisnası: Ar-Ge ve tasarım merkezlerinin yürüttüğü projeler için kullanılma amacıyla ithal edilen eşyalar gümrük vergisinden, bu sebeple düzenlenen kağıtlar ve işlemlerden damga vergisi ve harç alınmamaktadır.
• Nitelikli çalışan desteği (sadece Ar-Ge merkezleri): Ar-Ge merkezlerine alınan nitelikli ve lisans dereceli personelin asgari ücret kadarlık kısmı, iki yıl süreyle işletmeye Bakanlık bütçesinden verilmektedir.
• Yeni makine ve teçhizat alımı için katma değer vergisi istisnası: Ar-Ge merkezi ve tasarım merkezi faaliyetleri için alınan yeni makine ve teçhizat alımları KDV’den muaf olmaktadır.
• Yabancı uyruklu personel çalıştırmada kolaylık
• Yarı veya tam zamanlı üniversite öğretim elemanı istihdam imkanı

2021 tarihli ve 7263 sayılı kanunda bu destek ve muafiyetlerin 31.12.2028 tarihine kadar uzatılmasına karar verilmiştir.

Bu destekler Ar-Ge ve tasarım merkezlerinin kendisine sunulan teşvikler olmakla beraber bu faaliyetleri yürüten benzeri işletmelere proje esaslı olmak üzere TÜBİTAK 1501 Sanayi Ar-Ge Destek Programı ve TÜBİTAK 1507 KOBİ Ar-Ge Başlangıç Destek Programı gibi destek programları da destek sağlamaktadır.

Ar-Ge ve tasarım merkezi desteklerinde gerekli şartları sunmak ve Ar-Ge/tasarım merkezi belgesine sahip olmak yeterli olurken TÜBİTAK 1501 ve 1507 gibi destek programlarından yararlanmak için bunlara ek olarak yeni bir proje planı sunulması gerekmektedir.

Ar-Ge Merkezleri İçin Vergisel Avantajlar Nelerdir?

Direkt vergi teşvikleri:

• %100 vergi indirimi
• Makine-teçhizat alımında KDV muafiyeti

Personel teşvikleri:

• Sigorta primi desteği
• Gelir vergisi stopajı desteği

Diğer vergi teşvikleri:

• Nitelikli çalışan desteği
• Gümrük vergisi istisnası
• Damga vergisi istisnası

Tasarım Merkezleri İçin Vergisel Avantajlar Nelerdir?

Direkt vergi teşvikleri:

• %100 vergi indirimi

Diğer vergi teşvikleri:

• Makine-teçhizat alımında KDV muafiyeti
• Gümrük vergisi istisnası
• Damga vergisi istisnası

Personel teşvikleri:

• Sigorta primi desteği
• Gelir vergisi stopajı desteği

Ar-Ge ve Tasarım Merkezleri Arasındaki Fark Nedir?

Ar-Ge merkezi araştırmaya, bilimsel ve teknolojik yeniliklere, yeni bilgi çıkışına, teknoloji geliştirme ve iyileştirme üzerinde odaklanmış bir birimdir ve projelerini bu amaçlar etrafında planlamaktadır. Tasarım merkezi ise ürün ve süreç tasarımıyla ilgili projeler yürütmekle beraber endüstriyel modelleme, ürün iyileştirme ve farklılaştırma üzerine odaklanmaktadır.

Ar-Ge merkezlerinde minimum 15 adet tam zamanlı Ar-Ge personeli bulunması gerekirken tasarım merkezlerinde 10 adet tam zamanlı tasarım personeli bulunması gereklidir. Ar-Ge merkezlerine, tasarım merkezi desteklerine ek olarak nitelikli çalışan desteği sunulmaktadır.

Ar-Ge ve Tasarım Merkezi Desteklerinden Kimler Yararlanabilir?

• Sanayi işletmeleri: Ar-Ge ve tasarım merkezlerinin proje faaliyetlerinden fayda sağlayabilecek şirketlerin başında sanayi işletmeleri gelmektedir. Üretim, imalat, kimya, makine gibi sektörlerdeki firmaların destek alma ihtimali yüksektir.
• Teknoloji & yazılım şirketleri: Teknoloji geliştirilmesi ve yenilik içeren projeler teşvik edildiği için, Ar-Ge ve tasarım merkezi bulunduran teknoloji ve yazılım şirketlerinin destek alması oldukça kolaydır.
• Üretim yapan KOBİ’ler: KOBİ’lerin üretimle uğraşan ve Ar-Ge/tasarım merkezi gerekliliklerini yerine getiren adayları, bu merkez desteklerinden yararlanma şansına sahiptir. KOBİ’lerin büyümesi her zaman öncelikli olduğu için araştırma, geliştirme ve tasarım faaliyetleri yürüten KOBİ’ler oldukça avantajlıdır.

Ar-Ge ve Tasarım Merkezi Belgesi Ne Kadar Sürede Alınır?

Ar-Ge ve tasarım merkezi olarak doğrulanıp belge almaya hak kazanabilmek için en az bir ay geçmesi gerekmektedir. Bu sırada yapılan kontroller, revizyon süreleri, saha denetimi gibi işlemler sebebiyle bu süre gereklidir. Değerlendirme süreciyle beraber Ar-Ge ve Tasarım Merkezi belgesi almak 2 aya kadar uzayabilmektedir. Bu sürecin olabildiği kadar hızlı ilerlemesi için işletmelerin başvuru sırasında eksiksiz ve doğru bir şekilde başvuru yapması kritiktir.

Ar-Ge ve Tasarım Merkezi Faaliyetleri Nelerdir?

Araştırma ve geliştirmede yeni bilgi üreten, bu bilgilerle yeni süreç, sistem, ürün, uygulama oluşturan her faaliyet Ar-Ge merkezi faaliyeti sayılmaktadır. Bu süreçte yürütülen yaratıcı çalışmalar, yazılım faaliyetleri, çevre uyumlu ürün fikirleri, bilimsel ve teknolojik ilerlemeye sebep olan, sonuçlarının orijinal, bilimsel, deneysel ve özgün olduğu her aktivite, Ar-Ge faaliyeti olarak görülmektedir.

İlgili bakanlıkların uygun gördüğü alanlarda rekabet gücünü arttırabilecek işlevsellik artırma, iyileştirme, geliştirme, farklılaştırma adına yapılan yenilikçi adımların hepsi tasarım merkezi faaliyetlerine dahil olmaktadır. Aşağıdaki kategoriler de sanayi alanında olmamasına rağmen tasarım faaliyet listesine dahildir.

• 59.11 Sinema filmi, video ve televizyon programları yapım faaliyetleri
• 59.12 Sinema filmi, video ve televizyon programları çekim sonrası faaliyetleri
• 74.10 Uzmanlaşmış tasarım faaliyetleri (74.10.03 Uzmanlaşmış grafik tasarımcılarının faaliyetleri (marka ve alametifarika tasarımı dahil) hariç)
• 90.02 Gösteri sanatlarını destekleyici faaliyetler

Ar-Ge Ve Tasarım Sayılmayan Faaliyetler Nelerdir?

Ar-ge faaliyeti sayılmayan aktiviteler aşağıdaki listede belirtilmiştir.

• Pazarlama faaliyetleri, piyasa taramaları, pazar araştırması ya da satış promosyonu
• Kalite kontrol
• Sosyal bilimlerdeki araştırmalar
• Petrol, doğalgaz, maden rezervleri arama ve sondaj faaliyetleri
• İlaç üretim izni öncesinde Faz-1 ya da Faz-2 çalışmalarından en az biri yurt içinde gerçekleştirilmeksizin yapılan Faz-3 klinik çalışmalar ile üretim izni sonrasında gerçekleştirilen klinik çalışmalar
• Bir Ar-Ge projesi kapsamında olmaksızın icat edilmiş ya da mevcut geliştirilmiş süreçlerin kullanımı
• Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine yönelik olmayan şekil, renk, dekorasyon ve benzeri estetik ve görsel değişiklikleri içeren biçimsel değişiklikler
• Programlama dilleri ile işletim sistemleri hariç olmak üzere, internet sitelerinin ve benzerlerinin hazırlanmasına yardımcı mevcut yazılımların kullanılması suretiyle yapılan yazılım geliştirme faaliyetleri
• Yazılımlara ilişkin, bilimsel veya teknolojik ilerlemeler veya teknolojik belirsizliklerin çözülmesini içermeyen olağan ve tekrarlanan faaliyetler
• Kuruluş ve örgütlenmeyle ilgili araştırma giderleri
• Üretim ve üretim altyapısına yönelik yapılan yatırım faaliyetleri, ticari üretimin planlanması ve seri üretim sürecine ilişkin harcamalar
• Numune verilmek amacıyla prototiplerden kopyalar çıkarılıp dağıtılması ve reklam amaçlı tüketici testleri
• Bir Ar-Ge projesi kapsamında olmaksızın yeni süreç, sistem veya ürün ortaya konulmasına hizmet etmeyen doğrudan veya gömülü teknoloji transferi
• Ar-Ge ve yenilik faaliyetleriyle geliştirilen ürüne veya sürece ilişkin fikrî mülkiyet haklarının edinimi dışında bu hakların korunmasına yönelik faaliyetler

Tasarım faaliyeti olarak sayılmayan aktiviteler, aşağıdaki listede sıralanmıştır.

• Pazarlama faaliyetleri, piyasa taramaları, pazar araştırması ya da satış promosyonu
• Kalite kontrol
• Bir tasarım projesi kapsamında olmaksızın icat edilmiş ya da mevcut geliştirilmiş süreçlerin kullanımı
• Kuruluş ve örgütlenmeyle ilgili araştırma giderleri
• Üretim ve üretim altyapısına yönelik yapılan yatırım faaliyetleri, ticari üretimin planlanması ve seri üretim sürecine ilişkin harcamalar
• Numune verilmek amacıyla prototiplerden kopyalar çıkarılıp dağıtılması ve reklam amaçlı tüketici testleri
• Bir tasarım projesi kapsamında olmaksızın yeni süreç, sistem veya ürün ortaya konulmasına hizmet etmeyen doğrudan veya gömülü teknoloji transferi
• Tasarım faaliyetleriyle geliştirilen ürüne veya sürece ilişkin fikrî mülkiyet haklarının edinimi dışında bu hakların korunmasına yönelik faaliyetler
• Paris Sözleşmesinin 2 nci mükerrer 6 ncı maddesi kapsamında yer alan hükümranlık alametleri ile bu kapsam dışında kalan ancak kamuyu ilgilendiren, dini, tarihi ve kültürel değerler bakımından halka mal olmuş ve ilgili mercilerin tescil izni vermediği işaretlerin, armaların, amblemlerin, nişanların veya adlandırmaların uygunsuz kullanımını içeren tasarım faaliyetleri
• Kamu düzenine veya genel ahlaka aykırı tasarım faaliyetleri

Ar-Ge ve Tasarım Merkezi Denetimi Nasıl Yapılır?

İşletmelerin Ar-Ge merkezi ve tasarım merkezi faaliyetlerini denetlemek amacıyla konusunda uzman ve kariyeri olan kişiler merkezleri yerinde ziyaret ederek e-imzalı rapor hazırlamaktadır. Değerlendirme ve denetim komisyonuna bu rapor iletildikten sonra başvuru ve denetim sonuçları işletmeye iletilmektedir. Bu sonuçlar Gelir İdaresi Başkanlığı ve SGK’ye de bildirilmektedir.

Değerlendirme ve denetim komisyonu: Ar-Ge merkezi ve tasarım merkezlerinin denetimini yapmakla görevli komisyondur. Bu komisyonun yazışma işlerini Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yürütmektedir. Komisyonda daire başkanı, Hazine ve Maliye Bakanlığı temsilcisi, iki akademisyen, bir sektör temsilcisi (TOBB, TİM, STK temsilcileri) bulunmaktadır.

Ar-Ge ve Tasarım Merkezlerinde Hangi Personel Çalışabilir?

Ar-ge aktivitelerinde direkt bir şekilde görev alan araştırmacı ve teknisyenler, Ar-Ge personeli sayılmaktadır. Araştırmacılar, projelerde yeni bilgi, ürün, teknoloji oluturan ve projelerin yönetilmesinde görev alan en az lisans mezunu kişilerdir. Teknisyenler ise meslek lisesi ya da meslek yüksekokulu gibi kurumlardan tasarım, teknik, fen, sağlık bölümü mezunu ve teknik bilgiyle beraber deneyime sahip olan çalışanlardır.

Tasarım aktivitelerinde doğrudan görev alan tasarımcı ve teknisyenler de tasarım personeli olarak kabul edilmektedir. Tasarımcılar, tasarım faaliyetlerinde projelerin yürütülmesi ve yönetilmesi görevini üstlenen, en az lisans derecesinde mühendislik, mimarlık, tasarım ile ilgili bölümlerden eğitim almış ve mezun olmuş kişilerdir.

Ar-Ge ve tasarım merkezlerinde faaliyetlere katılım gösteren yönetici, teknik eleman, işçi, laborant, sekreter ve benzeri çalışanlar da destek personeli sayılmaktadır. Destek personel sayısının tam zamanlı Ar-Ge veya tasarım personelinin %10’unu aşmaması gereklidir.

AR-GE veya tasarım merkezlerinde çalışan bilişim personelinin, bölge dışında geçirdikleri süreler için uygulanan teşvik, 1 Ocak 2026 ve 31 Aralık 2026 tarihleri arasında da bilişim personeline yüzde 100, diğer personele yüzde 75 olarak devam etmektedir (kaynak: Anadolu Ajansı).