5746 Sayılı Kanun Nedir?

5746 sayılı Kanun, resmi adıyla Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun’dur. Tıpkı 4691 sayılı Teknopark Kanunu gibi, Türkiye’nin teknolojik bilgi üretmesini, üründe inovasyon yapmasını ve katma değerli yerli üretimi artırmasını amaçlayan çok güçlü bir devlet teşvik mekanizmasıdır.

Ancak 4691 sayılı kanundan en büyük farkı, firmaların bu teşviklerden yararlanabilmek için fiziken bir Teknopark sınırları içerisine taşınmak zorunda olmamasıdır. 5746 sayılı kanun, şirketlerin kendi mevcut fabrikaları, genel müdürlükleri veya ofisleri bünyesinde kuracakları ve bakanlıkça tescil edilecek Ar-Ge Merkezleri ile Tasarım Merkezleri üzerinden yürütülür.

Ar-Ge Merkezi Nedir?

Ar-Ge Merkezi, işletmelerin kendi organizasyon yapıları içinde, ayrı bir hukuki birim veya coğrafi bölge (Teknopark gibi) olmaksızın, münhasıran yurt içinde araştırma, geliştirme ve yenilik faaliyetleri yürütmek üzere kurdukları teknoloji üsleridir.

Temel olarak, 5746 sayılı kanun kapsamında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından tescil edilen ve şirketin kendi fabrikası, genel müdürlüğü ya da ofisi bünyesinde yer alan korunaklı inovasyon alanlarıdır.

Ar-Ge Merkezi Nasıl Olunur?

Bir işletme bünyesindeki yapının resmi olarak "Ar-Ge Merkezi" statüsü kazanabilmesi ve devlet teşviklerinden yararlanabilmesi için belirli kriterleri karşılaması gerekir:

1. Temel Kurulum Şartları (2026)

• Personel Sınırı (TZE): Merkezde en az 15 Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Ar-Ge personeli (mühendis, araştırmacı, yazılımcı) istihdam edilmesi zorunludur.
• Fiziki ve Bağımsız Alan: Ar-Ge faaliyetlerinin yürütüldüğü yerin; şirketin üretim, satış veya muhasebe gibi diğer departmanlarından fiziken ayrılmış olması ve kartlı geçiş gibi sistemlerle giriş-çıkış takibinin yapılabilmesi gerekir.
• Ar-Ge Niteliğinde Projeler: Merkez bünyesinde yürütülen projelerin rutin mühendislik faaliyetlerinin ötesinde, net bir yenilik, ticarileşme ve fikri mülkiyet (patent/faydalı model) potansiyeli taşıması şarttır.

2. Sağlanan Temel Avantajlar ve Teşvikler

Ar-Ge Merkezi tescili alan firmalar, 5746 sayılı kanun kapsamında çok ciddi mali destekler elde ederler:

• %100 Ar-Ge İndirimi: Merkezde yapılan tüm Ar-Ge ve yenilik harcamalarının tamamı, Kurumlar Vergisi matrahından düşülür.
• Gelir Vergisi Stopajı Desteği: Merkez çalışanlarının maaşları üzerinden hesaplanan gelir vergisinin, personelin eğitim durumuna göre %80 ile %95 arasındaki bir kısmı vergiden muaf tutulur.
• SGK Prim Desteği: Ar-Ge personelinin sigorta primi işveren hissesinin yarısı (%50'si) devlet tarafından karşılanır.
• Vergi Muafiyetleri: Projelerde kullanılacak yurt dışı ekipmanlar için gümrük vergisi muafiyeti ve merkezdeki resmi evraklar için damga vergisi istisnası uygulanır.

Özetle; Teknoparklar şirketleri üniversite kampüslerindeki ortak alanlara çağırırken; Ar-Ge Merkezleri, kendi teknolojik altyapısını ve nitelikli kadrosunu kurmuş büyük/orta ölçekli firmaların kendi çatıları altında vergi muafiyetleriyle desteklenmesini sağlar.

Tasarım Merkezi Nedir?

Tasarım projelerini veya sözleşme çerçevesinde siparişe dayalı olarak yürütülen tasarım faaliyetlerini gerçekleştirmek amacıyla kurulan ve Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından tescil edilen özel birimdir. Yurtiçinde tasarım faaliyetlerinde bulunan ve en az 10 tam zaman eşdeğer tasarım personeli istihdam eden firmalardır.

Sağlanan temek teşvikler ve avantajların başında ise %100 tasarım indirimi gelmektedir. Merkez bünyesinde gerçekleştirilen tasarım harcamalarının tamamı Kurumlar Vergisi matrahından düşülür. Merkezde çalışan personelin eğitim durumuna göre, maaşlarındaki gelir vergisinin %80 ile %95 arasında Gelir Vergisi Stopajı Desteği bulunur.

Tasarım personelinin sigorta primi işveren hissesinin yarısı devlet tarafından karşılanmaktadır. Aynı zamanda, tasarım projeleri için yurt dışından ithal edilecek numune, ekipman veya cihazlar gümrük vergisinden; merkezdeki resmi evrak ve sözleşmeler ise damga vergisinden muaftır.

2026 yılına özel ise merkez bünyesindeki bilişim personeli %100, diğer tasarım personeli ise %75 oranında Home Office çalışsa dahi bu vergi ve prim teşviklerinden aynen yararlanmaya devam edebilmektedir.

5746‘lı Kanun Kimleri Kapsar?

5746 sayılı Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun, Türkiye’de teknoloji üretimi, ürün geliştirme ve katma değerli tasarım ekosisteminde yer alan farklı büyüklükteki aktörleri kapsar.

Teknopark dışında, kendi bünyesinde en az 15 Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Ar-Ge personeli istihdam edeni teknik belirsizlikleri çözmeye ve yeni teknolojiler geliştirmeye odaklanan orta ve büyük ölçekli sermaye şirketleri bu kanun kapsamındadır.

Tasarım Merkezleri içerisinde ürünün fonksiyonelliğini, estetiğini ve katma değerini artıracak tasarım projeleri yürüten ve bünyesinde en asgari 10 TZE tasarım personeli barındıran firmalar kanunun sağladığı muafiyetlerden yararlanır.

Bünyesinde tescilli bir Ar-Ge veya tasarım merkezi bulunmasa dahi; TÜBİTAK, KOSGEB veya uluslararası fonlar tarafından desteklenen bir Ar-Ge/tasarım projesi yürüten mikro, küçük ve orta ölçekli tüm işletmeler proje süresi boyunca bu kanun kapsamına dahil edilir.

Matematik, fizik, kimya ve biyoloji gibi temel bilimler alanlarından mezun olup Ar-Ge merkezlerinde istihdam edilen personeller, firmalarına sağlanan brüt asgari ücret tutarındaki maaş desteği yönüyle kanunda özel bir kapsama sahiptir.

5746‘lı Kanun Teşvikleri Nelerdir?

Kanun kapsamında tescil edilen Ar-Ge veya Tasarım merkezlerine şu mali kolaylıklar sunulur:

• %100 Ar-Ge ve Tasarım İndirimi: Merkez bünyesinde yapılan Ar-Ge, yenilik ve tasarım harcamalarının tamamı yani %100’ü, Kurumlar Vergisi matrahından indirilir. Hatta bir önceki yıla göre harcamalarda belirli bir artış yakalanırsa, artış tutarının bir kısmı için ekstra bonus indirim hakları da devreye girer.
• Gelir Vergisi Stopajı Teşviki: Merkezde çalışan personelin eğitim durumuna göre, maaşları üzerinden hesaplanan gelir vergisinin büyük bir kısmı muhtasar beyannamede silinir. Bu oran doktoralı/temel bilimler yüksek lisanslı personel için %95, yüksek lisans/temel bilimler lisans mezunları için %90, diğer personel için ise %80'dir.
• SGK Prim Desteği: Personelin Ar-Ge ve tasarım projeleriyle ilgili çalışmaları karşılığında hesaplanan sigorta primi işveren hissesinin yarısı yani %50’si Hazine tarafından karşılanır.
• Damga Vergisi ve Gümrük Vergisi İstisnası: Ar-Ge/tasarım faaliyetlerine yönelik düzenlenen kağıtlar örneğin personel bordroları ve sözleşmeler damga vergisinden muaf tutulur. Ayrıca projelerde kullanılmak üzere yurt dışından ithal edilen cihaz, ekipman ve eşyalar gümrük vergisinden muaftır.
• Temel Bilimler Desteği: Matematik, fizik, kimya ve biyoloji gibi temel bilimler mezunlarını istihdam eden merkezlere, bu personelin maaşının brüt asgari ücret kadarlık kısmı 2 yıl boyunca bakanlık bütçesinden hibe olarak geri ödenir.

Ar-Ge İndirimi Nedir?

Ar-Ge indirimi, 5746 sayılı kanun (Araştırma, Geliştirme ve Tasarım Faaliyetlerinin Desteklenmesi Hakkında Kanun) kapsamında, Ar-Ge ve Tasarım merkezleri ile onaylı projesi olan firmalara sağlanan en önemli mali teşviklerden biridir.

Bir şirket, bakanlıkça tescil edilmiş Ar-Ge veya Tasarım merkezinde ya da desteklenen bir projesinde (TÜBİTAK, KOSGEB vb.) gerçekleştirdiği Ar-Ge ve tasarım harcamalarının tamamını Kurumlar Vergisi beyannamesi üzerinde ticari kazacından indirebilir.

Şirket, yaptığı Ar-Ge harcamasını zaten muhasebe kayıtlarında yasal bir gider olarak gösterir. Ar-Ge indirimi sayesinde, bu harcama tutarı kadar bir miktar beyanname üzerinde ikinci kez matrahtan düşülür. Böylece şirket, harcadığı paranın Kurumlar Vergisi oranı kadarını doğrudan vergi avantajı olarak cebinde tutmuş olur.

Hangi Harcamalar Ar-Ge İndirimi Kapsamındadır?

• İlk madde ve malzeme giderleri: Prototip yapımında, testlerde veya Ar-Ge faaliyetlerinde doğrudan kullanılan hammadde, malzeme ve sarf malzemeleri.
• Personel giderleri: Ar-Ge, tasarım ve belirli oranda destek personelinin, projede fiilen çalıştıkları süreye isabet eden brüt ücretleri.
• Amortismanlar: Ar-Ge ve tasarım faaliyetlerinde kullanılan laboratuvar cihazları, test ekipmanları, bilgisayarlar ve yazlımlar için hesaplanan yıpranma payları.
• Dışarıdan alınan fayda ve hizmetler: Proje kapsamında dışarıdan alınan test, analiz, laboratuvar ve danışmanlık hizmetleri.

Kanun, Ar-Ge harcamalarını istikrarlı bir şekilde artıran firmaları ödüllendirir. Eğer bir şirket, içinde bulunduğu yılda yaptığı Ar-Ge/tasarım harcamasını, bir önceki yılın harcamasına göre atrırsa; bu artış tutarının yarısı %50’si kadar ek bir tutarı daha Kurumlar Vergisi matrahından indirilebilir.

Tıpkı Teknoparklarda 4691 sayılı kanunda olduğu gibi, 5746 sayılı kanun kapsamında da yıllık Kurumlar Vergisi beyannamesinde 1 milyon TL ve üzerinde Ar-Ge indirimi hakkından yararlanan büyük ölçekli firmaların, bu indirim tutarının %2’sini Türkiye’deki girişim sermayesi yatırım fonlarına (GSYF) veya kulukça merkezlerindeki start-up’lara sermaye olarak aktarma yükümlülüğü bulunmaktadır.

5746 Sayılı Kanun’da En Sık Yapılan Hatalar

1. Niteliksiz faaliyetleri kapsama dahil etmek: Yenilikçi yönü olmayan rutin mühendislik çalışmalarını, seri üretim aşamasındaki faaliyetleri veya standart hata giderme işlemlerini Ar-Ge /tasarım projesi gibi göstermek.
2. Personel mesai ve kart verisi uyuşmazlığı: Merkez çalışanlarının fiziki giriş-çıkış kayıtları ile projeye ayrılan sürelerin birbirini tutmaması; idari personelin muafiyet kapsamına alınması.
3. Destek personeli oranının aşılması: Sekreterlik, muhasebe veya temizlik gibi destek personeli saysının, toplam tam zaman eşdeğer Ar-Ge personeli sayısının yüzde onunu geçmesi yasal sınırının ihmal edilmesi.
4. Fiziki alan ihlalleri: Ar-Ge veya tasarım merkezinin tescilli sınırları içerisine, merkez personeli olmayan kişilerin kontrolsüz giriş yapması veya merkeze ait bilgisayar ve ekipmanların onay alınmadan dışarı çıkılması.

4691 ve 5746 Sayılı Kanunların Karşılaştırması

Lokasyon

4691 Sayılı Kanun: Şirketlerin bu teşviklerden yararlanabilmesi için fiziken devlet tarafından ilan edilmiş bir Teknopark (Teknoloji Geliştirme Bölgesi) içinde yer alması ve orada ofis kiralaması gerekir.

5746 Sayılı Kanun: Şirketlerin başka bir yere taşınmasına gerek yoktur. Teşvikler doğrudan firma bünyesinde bağımsız bir Ar-Ge alanı üzerinden yürütülür.

Vergi Avantajı

4691 Sayılı Kanun: Kurumlar vergisi istisnası sağlar. Yani teknoparktaki onaylı projelerden elde edilen kazançlar doğrudan kurumlar vergisinden muaftır.

5746 Sayılı Kanun: Ar-Ge indirimi mekanizmasıyla çalışır. Merkez bünyesinde yapılan tüm Ar-Ge, yenilik ve tasarım harcamalarının tamamı şirketin Kurumlar Vergisi matrahından bir masraf kalemi gibi düşürülür.

Personel Teşviki

4691 Sayılı Kanun: Gelir Vergisi Stopaj Desteği+ SGK Prim Desteği hizmeti sunmaktadır.

5746 Sayılı Kanun: Gelir Vergisi Stopaj Desteği+ SGK Prim Desteği hizmeti sunmaktadır.

Nextera Bu Süreçte Nasıl Destek Olur?

Nextera Danışmanlık, şirketlerin fikri mülkiyet haklarını güvence altına alma sürecinde uçtan uca bir yol arkadaşlığı sunar. Marka, patent veya endüstriyel tasarım tescil süreçlerinin yurt içi ve yurt dışı ayaklarında, başvuruların ilgili devlet destek programlarına uygunluğunu en baştan titizlikle analiz eder. TÜRKPATENT nezdindeki yerel süreçlerin yanı sıra Madrid Sistemi (WIPO) gibi uluslararası kanallar üzerinden yürütülen küresel tescil adımlarını da koordine ederek markanın dünya pazarından yasal olarak korunmasını sağlar.

Fikri mülkiyet korumasının ötesinde Nextera, markaların uluslararası alanda büyümesini desteklemek amacıyla çok güçlü bir finansal köprü görevi görür. Ticaret Bakanlığı’nın yurt dışı marka tescili, tescil koruma ve tanıtım faaliyetleri için sağladığı %50 ile %70 arasındaki hibe desteklerinin başvuru, onay ve dönemsel raporlama süreçlerini eksiksiz şekilde yönetir.

Gerçekleştirilen bu süreç tasarımı ve teknoloji entegrasyonu projeleri sayesinde Nextera, işletmelerde ortalama %25-40 arasında verimlilik artışı ve %20’ye varan maliyet azalmasını hedefler. Şirketlerin iç süreçlerini sadeleştirirken, aynı zamanda TÜBİTAK, KOSGEB ve Avrupa Birliği (AB) gibi kurumların sunduğu Ar-Ge hibe programlarına erişimini de kolaylaştırır.