AB hibe programlarından en önemlisi sayılan Horizon programı, 2020 yılından beri devam etmektedir. 2024 yılına kadar Ufuk 2020 (Horizon 2020) olarak adlandırılan programın devamı Ufuk Avrupa (Horizon Europe) olarak görülmektedir. Başlangıcından beri 353 milyon € hibe vermiş olan bu program, Türkiye’de de uygulanmaktadır.
Türkiye’de Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülen AB hibe programından araştırmacılar, akademisyenler, araştırma merkezleri, KOBİ’ler, STK’ler, dernekler ve çok daha fazlası yararlanabilmektedir. Bu yazımızda Ufuk Avrupa programının amacını, hedef kitlesini, öncelikli alanlarını, başvuru sürecini detaylandırıyor olacağız.
Ufuk Avrupa Programı Nedir?
Ufuk Avrupa, bilimsel araştırmaları ve inovatif projeleri desteklemesiyle bilinen bir hibe programıdır. Bu hibe programı, Avrupa Birliği tarafından sunulmaktadır. AB’ye aday ülkeleri desteklemek ve teşvik etmek amacıyla hibe programları da bu ülkelere sunulmaktadır. Bu kapsamda Türkiye de 2020 yılından beri Horizon programından yararlanmaktadır. Türkiye’de Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülmektedir.
Ufuk Avrupa programını oluşturan üç bileşen Küresel Sorunlar ve Endüstriyel Rekabet, Yenilikçi Avrupa ve Bilimsel Mükemmeliyet olarak bildirilmiştir. Programın 2020-2024 arasındaki dönemi Ufuk 2020 (Horizon 2020) olarak adlandırılmıştır. Horizon’ın 2020-2024 döneminde bütçe 80 milyar € iken temel odaklar bilimsel mükemmellik, sanayide liderlik, sosyal ve toplumsal sorunlar olarak belirlenmiştir.
Horizon Europe programının 2021-2027 arası temel odakları açık inovasyon, küresel sorunlar ve sağlık, açık bilim ve açık erişim olarak belirlenmiştir. Ufuk Avrupa’nın 2021-2027 arası dönemi için belirlenen bütçe 93,5 milyar €’dur, kaynaklara istinaden 2026-2027 dönemi için 14 milyar €’lük yatırım hedeflenmektedir. Bu iki yıl için temiz endüstriyle ilgili Ar-Ge projeleri için 540 milyon €, güvenilir ve etik yapay zeka uygulamalarına uygun çağrılar için 90 milyon € bütçe ayrılmıştır.
Stratejik büyüme için odak alanları Ufuk Avrupa 2021-2027 döneminde sağlık, bütünleşik ve güvenli toplumlar, dijital endüstri, iklim, çevre ve hareketlilik, gıda ve doğal kaynakların güvenliği olarak belirtilmiştir. Ufuk Avrupa için 2026 yılına kadar Türkiye’de 21 etkinlik düzenlenmiştir. Horizon Europe programı, Türkiye kapsamında üniversiteler ve çeşitli eğitim kurumlarının öğrenciyleriyle bir araya gelerek Genel Bilgilendirme Eğitimi de vermektedir.
Ufuk Avrupa Programı’nın Amacı Nedir?
Ufuk Avrupa programının üç ana amacı vardır. Bunlar Bilimsel Mükemmeliyet, Yenilikçi Avrupa, Küresel Sorunlar ve Endüstriyel Rekabet olarak sıralanabilir. Program, Avrupa’da bilimsel ve teknolojik gelişmelerin artmasını hedeflemektedir. Avrupa’da istihdamı ve rekabetçiliği desteklemek adına bu program başlatılmıştır.
Horizon Europe programı sayesinde verilen hibelerle küresel sorunlara çözüm üretmek de amaçlanmaktadır. Bu programdan yararlanan projelerin inovatif ürünler ya da hizmetler ortaya koyması beklenmektedir. Ufuk Avrupa programı, Avrupa’da rekabetçiliği teşvik etmekle beraber yeşil dönüşüm ve dijitalleşmeye liderlik etmeyi de hedeflerine koymuştur.
Bilimsel mükemmeliyeti geliştirmek amacıyla Ufuk Avrupa programına dahil Avrupa Araştırma Konseyi (ERC) 16 milyar €, Marie Sklodowska Curie Alanı (MSCA) 6.6 milyar € ve araştırma altyapıları 2.4 milyar € bütçeye sahiptir.
Sağlık, kültür, yaratıcılık ve kapsayıcı toplumlar, toplum için sivil güvenlik, dijital, endüstri ve uzay, iklim, enerji ve mobilite, gıda, biyoekonomi, doğal kaynaklar, tarım ve çevre alanlarını kapsayan küresel sorunlar ve endüstriyel rekabet bileşeninin bütçesi 53.5 milyar €’dur.
Yenilikçi Avrupa hedefi için Ufuk Avrupa kapsamındaki Avrupa İnovasyon Konseyi 10.1 milyar €, Avrupa Yenilik ve Teknoloji Enstitüsü 2.9 milyar €, Avrupa İnovasyon Ekosistemi 520 milyon € bütçeye sahiptir.
Ufuk Avrupa Programı’na Kimler Başvurabilir?
Horizon Europe programı kapsamında hibe alabilecek grup sayısı oldukça fazladır. Bilimsel araştırma yürüten, yenilikçi projelerle programa başvuran ve küresel sorunlara çözüm üretmeye çalışan kuruluşlar bu hibeden yararlanabilmektedir.
Programın çoğunluğu en az üç farklı kuruluşun katılımını gerektiren çok ortaklı faaliyetlerin desteklendiği alanlardan oluşmaktadır. Ancak Avrupa Araştırma Konseyi Advanced Grants, Marie Sklodowska-Curie Eylemleri, ödüller, Avrupa Yenilik Konseyi gibi kuruluşların ise tek başlarına başvuru yapabilecekleri tek faydalanıcılı proje teklif çağrıları da mevcuttur.
- Üniversiteler ve araştırma kurumları: Ufuk Avrupa programının en çok değer verdiği grup üniversiteler ve araştırma kuruluşlarıdır. 2026 yılına kadar onaylanan hibelerin %68’i üniversitelere ve araştırma kuruluşlarına verilmiştir. En yüksek hibe alan araştırma kuruluşlarının başında Koç Üniversitesi, ODTÜ ve TÜBİTAK yer almaktadır.
- KOBİ’ler ve büyük ölçekli firmalar: İnovatif projeleri olan ve araştırma faaliyetleri yürüten KOBİ’ler ve büyük ölçekli firmalar da Horizon programına başvurabilmektedir. 2026 yılına kadar en çok fon alan büyük ölçekli Türk firmaları Ford Otosan, GE Marmara ve Arçelik olarak sıralanabilir. En çok fon alan Türk KOBİ’ler SRDC, Demir Enerji ve Hidropar olmuştur.
- STK’ler ve kamu kurumları: AB hibe programlarından sıklıkla yararlanan bir diğer grup ise STK’ler ve kamu kurumlarıdır.
- Start-up’lar ve inovatif girişimler: Yenilikçi projeleri desteklemesiyle bilinen Ufuk Avrupa programı, start-up şirketlere ve inovatif girişimlere oldukça değer vermektedir.
- Danışmanlık ve teknoloji şirketleri: Teknolojik gelişim, Horizon programının teşvik ettiği alanlardan biridir. Benzer şekilde, Ufuk Avrupa programından yararlanmak isteyen kuruluşlarının gereken yardımı alabilmelerini sağlayan danışmanlık şirketleri de büyük miktarlarda hibe alan gruplardan biridir.
Ufuk Avrupa Hangi Alanlara Destek Verir?
Ufuk Avrupa programı, önceki dönemi olan Ufuk 2020 ile birçok ortak alanı kapsamaktadır. Ufuk Avrupa’nın belirlediği beş misyonu kanser misyonu, iklim değişikliği misyonu, toprak sağlığı ve gıda misyonu, iklim nötr ve akıllı şehirler misyonu, okyanus ve sular misyonu olarak sıralamak mümkündür.
Bu kapsamda programda sağlık, iklim değişikliği ve yeşil mutabakat, tarım ve gıda sistemleri, sosyal ve beşeri bilimler gibi alanlar desteklenmektedir. Benzer şekilde dijitalleşme ve yapay zeka, enerji ve mobilite, güvenlik ve siber güvenlik gibi alanlar da sık sık hibe almasıyla bilinmektedir.
Ufuk Avrupa Programı’nda Hangi Çağrı Türleri Var?
- RIA (Research and Innovation Action): Ar-Ge ve Yenilik Eylemleri olarak da bilinen RIA çağrı türüne yeni teknoloji, ürün, hizmet, çözüm sunmaya çalışan araştırma ve geliştirme eylemleri dahil olmaktadır.
- IA (Innovation Action): Yenilik Eylemleri olarak da bilinen IA çağrı türüne yeni ya da değiştirilmiş ve geliştirilmiş ürün, süreç, hizmetlerin tasarlanması ve planlanması için yapılan eylemler dahildir.
- CSA (Coordination and Support Action): Koordinasyon ve Destek Eylemleri olarak bilinen CSA çağrı türüne RIA ve IA kategorisine uymayan ancak yine de program hedeflerine katkı sağlamak amacıyla yürütülen diğer eylemler dahildir.
- ERC, MSCA, EIC, EIT gibi özel bileşenler: Oranı daha düşük olan bu özel bileşenlere yeniliğin yayılımı, araştırmacıların gelişimi eylemleri dahil olmaktadır.
Ufuk Avrupa programı kapsamında Co-Fund Program Eylemi projelerine %30-70 arası, Kamu Tedariki için Yenilikçi Çözümler Eylemi projeleri için %50, Eğitim ve Hareketlilik Eylemi, Ticarileşme Öncesi Tedarik Eylemi, İnovasyon ve Pazar Yayılım Eylemi, Koordinasyon ve Destek Eylemi, Koordinasyon ve Destek Eylemi, Inovasyon Eylemi ve Araştırma ve İnovasyon Eylemi projeleri için %100 destek verilmektedir.
UfukAvrupa.org sitesi kaynaklarına istinaden, 2026 yılının en yeni destek çağrısı Temiz Hidrojen Ortaklığı’dır. Hidrojen odaklı Ar-Ge çalışmalarının destekleneceği bu programda son başvuru tarihi 15 Nisan 2026’dır.
Ufuk Avrupa’dan Alınabilecek Hibe Miktarları Ne Kadardır?
Ufuk Avrupa programından alınabilecek hibe miktarları projenin, başvuranın, amacın türüne göre değişiklik göstermektedir. KOBİ’ler için hibe miktarı 500 bin ila 3 milyon € arasında değişmektedir. Ortaklık gerektiren konsorsiyum projelerinde hibe miktarları 2 milyon € ile 20 milyon € arasında değişiklik göstermektedir.
ERC ya da MSCA gibi tekil araştırma burslarından yararlananların alabileceği hibe miktarı 100 bin € ila 2,5 milyon € arasındadır. EIC Accelerator programından yararlanabilen kişi ve kuruluşlar ise 2,5 milyon €’ya varabilecek miktarlarda hibe alabilmektedir. Buna ek olarak EIC Accelerator kapsamında 15 milyon €’ya kadar yatırım alma fırsatı bulunmaktadır.
Horizon Başvurusu Nasıl Yapılır?
Uygun çağrıyı bulun
Horizon programı kapsamında açık olan çağrılar arasından uygun çağrıyı bulmak önemlidir. Şartlarını sağlamanın zor olacağı çağrılardansa kuruluşa en uygun çağrının seçilmesi süreci kolaylaştıracaktır.
Konsorsiyum kurun (gerekli olması durumunda)
Birçok Ufuk Avrupa çağrısına konsorsiyum kurma şartı eklenmiştir. Konsorsiyum ortaklık birlikteliğini temsil etmek için kullanılır, genelde en az 3 ülkeden 3 ortak bulunulması gerekmektedir. Ortak sayısı genellikle 5-13 arasında olmaktadır.
Proje fikrini ve hedefleri belirleyin
Seçilen çağrıya uyacak şekilde proje yazımına geçilmelidir. Projenin fikri ve hedefi, Ufuk Avrupa programının hedeflerinden bir veya birkaçına uygun olmak zorundadır. Kabul almanın zor olduğu AB hibe programlarında detaylı ve rekabetçi bir proje hazırlamak, kuruluşları bir adım öne çekecektir.
Proposal şablonunu doldurun
Başvuru için gerekli şablonun doldurulması gerekmektedir. Bu noktada eksik veya hatalı doldurma yapmanın hibe reddine sebep olacağı unutulmamalıdır. İş planının olabildiğince detaylı ve titizce yazılması önemlidir. Bu aşamada bütçe planlaması yapılıp bildirmeye hazır edilmesi de gerekmektedir.
Portal üzerinden çevrimiçi başvuru yapın
Projeler ve şablonlar hazırlandıktan sonra EU Funding & Tenders Portal (Fonlama ve İhale Portalı) üzerinden çevirimiçi olarak yapılmalıdır. Projeyi planlayan kuruluşun ve başvuru sahibinin detaylarıyla birlikle proje ortaklarının da bilgileri bu noktada sunulmalıdır.
Hazırlanan proje başvuruya gönderildikten sonra Avrupa Komisyonu tarafından değerlendirilecektir. Değerlendirme aşamaları bireysel hakem, uzlaşı grubu, panel değerlendirmesi olarak üçe bölünmektedir.
Başvuru Sürecinde TÜBİTAK’ın Rolü Nedir?
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yürütülen Ufuk Avrupa programına başvuru sürecinde TÜBİTAK’ın rolü son derecede önemlidir. Programın yararlanıcılarından biri olan TÜBİTAK, başvuru sürecinde kişi ve kuruluşlara destek sunmaktadır. TÜBİTAK, Ulusal İrtibat Noktaları (UİN) desteğiyle başvuru sahiplerine süreç hakkında rehberlik sağlamaktadır.
TÜBİTAK, yılda birkaç kez bilgilendirici ve eğitici seminerler düzenlemektedir. Bu etkinliklere katılım sayesinde sürece hakimiyet artırılabilmektedir. TÜBİTAK, proje fikirlerinin ön değerlendirmesini yaparak projeleri geliştirmeye de yardımcı olmaktadır. TÜBİTAK’ın UFUK+ programı sayesinde başvuru sahiplerine ulaşım, proje yazım, danışmanlık gibi giderler için mali destek de sağlamaktadır.
Ufuk Avrupa Projelerinde Dikkat Edilmesi Gerekenler Nelerdir?
Ufuk Avrupa programında proje değerlendirme süreci zorlu olduğu için başvuru sahiplerinin dikkat etmesi gereken kritik detaylar bulunmaktadır. Başvuru öncesi hazırlık adımında uygun çağrıyı seçmek oldukça önemlidir. Projenin ya da kuruluşun uygun olmadığı çağrılar için hazırlık yapmak vakit kaybına sebep olacaktır ve hibe reddiyle sonuçlanacaktır.
Bir diğer önemli nokta ise proje ortağı ağının niteliğidir. CORDIS, Partner Search gibi kaynaklardan ortak bulunabilmektedir ancak bu süreçte projenin hedeflerine uygun ortaklarla iletişim kurmak en iyisi olacaktır. Kurulan proje ortağı kadrosunun güçlü olması, projenin hibe alması ihtimalini yükseltecektir.
Ufuk Avrupa programı özellikle yenilikçi ve çözüm odaklı fikirlere odaklanmaktadır. Bu programın amacına uygun projeler planlamak, hibe alma şansını artıracaktır. Genellikle yılın başında duyurulan çağrılara göre uygun bir proje planı hazırlamak ve yazıma erkenden başlamak da son derece önemlidir. Başvuru takvimindeki kritik tarihlerin kaçırılması sonucunda proje bir sonraki döneme kalacaktır.
Horizon projelerinde dikkat edilmesi gereken son nokta ise etki (impact) kısmıdır. Projenin amacını ve can alıcı noktasını etki kısmında detaylı ve açık bir şekilde ifade etmek, kuruluşlara değerlendirme sürecinde avantaj sağlayacaktır. Bu aşamada projenin sorunlara getireceği çözümün kısa, orta ve uzun vadede yaratacağı çeşitli etkilerden bahsedilmelidir.
Ufuk Avrupa Programı’na Nasıl Hazırlanılır?
Ufuk Avrupa programına başvuru göndermek isteyen kişi ve kuruluşların ilk olarak hazırlanması gereken konu proje yazımıdır. Hazırlanan projenin olabildiğince iyi yazılmış olduğundan emin olmak isteyen başvuru sahiplerinin proje eğitimi alması önerilmektedir.
Başvuru öncesi geçmiş senelerde kazanmış projeleri incelemek de yardımcı olacaktır. Programın odak noktaları her sene aynı olmasa da başarılı olmuş projelerin detaylarını analiz etmek, başvuru sürecini kolaylaştıracaktır. Aynı şekilde, ön başvuru çalışması yaparak çağrılardan önce başvuruya hazırlanmak da akıllıca olacaktır.
AB hibe programlarına başvuru süreci uzun ve yorucu olduğundan danışmanlık firmalarından destek almak da önerilmektedir. Projenin detaylı ve eksiksiz şekilde yazıldığından emin olmak, başvuru takviminde bir tarihi kaçırmamak, hibe programlarına başvuruların püf noktalarını kaçırmamak istyen kuruluşlara danışmanlık yardım olacaktır.
Bu süreçte TÜBİTAK’tan destek talep etmek de mümkündür. Koordinatörlüğü Destekleme Programı, Seyahat Desteği Programı, Yabancı Araştırmacı Seyahat Desteği ve Ağlara Üyelik Desteği ile TÜBİTAK yardımıyla başvuru sürecini kolaylaştırmak mümkündür.
Nextera Danışmanlık ile Ufuk Avrupa Projelerinde Başarı
Nextera Danışmanlık olarak uçtan uca hizmetler sağlayan bir danışmanlık firmasıyız. Nextera olarak Türkiye’de İstanbul, Ankara ve Malatya ofislerinden hizmet vermekteyiz. KOSGEB destekleri, AB hibe destekleri, TKDK destekleri, işe alım danışmanlığı gibi konularda yardımcı olmaktayız. 30’dan fazla alanda sunduğumuz uzman fikirleriyle birlikte Ufuk Avrupa programından yararlanma sürecini de kolaylaştırmaktayız.
Ufuk Avrupa projeleri oldukça seçkin projeler olduğu için firmalarımız bu süreçte oldukça zorlanmaktadır. Bu alanda bir başarımız 2024-2025 senelerinde çalıştığımız bir firmamız için Resilience - SC projesi kapsamında kapsamlı bir proje yazdık. Bölgede yaşanan tedarik zincirindeki kırılmalara yönelik olarak geliştirilen projede hammadde ve kritik materyallere yönelik dijital twin tabanlı bir proje yazıldı. Almanya'dan bir üniversite, Fransa'da büyük bir sanayi firması pilot uygulama üzerinde, İtalya'dan bir lojistik firması ve Türkiye'deki yazılım & veri analitiği alanında hizmet veren firmamız yer aldı. Türkiye ortağı bütçesi kapsamında 550.000 Euro'luk yatırımın tamamına hibe kazandırma başarısını elde ettik.
Nextera, başvuru sürecine çağrı analizi yapıp kuruluşunuzun proje fikrini incelemekle başlamaktadır. Konsorsiyum bulma ve proje yazımı gibi karmaşık adımlarda da uzman ekibimiz ile süreci kolaylaştırmaktayız. Bütçe planlaması ve iş paketi tasarımı sırasında gerçekçi ve detaylı bir planın hazırlanmasına yardımcı olmaktayız. Tüm süreç için uçtan uca danışmanlık sunan uzman ekibimiz, geçmişte %23 oranında başarı oranı yakalamıştır.
Nextera ekibi olarak 12 farklı sektörde deneyimlerimizle müşterilere hizmet vermekteyiz. Nextera’nın %92 oranında sertifikalı ve sektörel uzmanlığı olan ekip üyelerine sahip olmamız da AB hibe danışmanlığı konusunda deneyimlerimizi kanıtlar niteliktedir.
Nextera Danışmanlık sahip olduğu güçlü ekibi ve tecrübesi sayesinde her boyutta firmanıza danışmanlık hizmeti sağlamaktayız. Genç kadromuz sayesinde dinamizmi artırırken, tecrübeli uzmanlarımız sayesinde firmanızın uçtan uca tek kaynaktan danışmanlık almasını sağlamakla yardımcı olmaktayız.