IPARD hibe desteği, kırsal alanda faaliyet gösteren birçok işletmeye rekabet gücü vermek ve gelişmelerini teşvik etmek için fayda sağlamıştır. Türkiye’de Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) tarafından verilen bu destekler sayesinde kırsal alanları geliştirmek ve şehirlerle eşitlemek amaçlanmaktadır.
2026 yılında 3. dönemiyle devam eden IPARD programının yürütülmesinden sorumlu olan TKDK, kimlerin destek alabileceğini seçen ve her sene programın işleyişini gözeten tek kurumdur. Bu yazımızda TKDK desteklerini, başvuru koşullarını, destek oranı ve hibe limitlerini, gerekli belgeleri ve daha fazlasını detaylandırıyor olacağız.
TKDK Nedir?
Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK), Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 2007 yılında kurulmuştur. Avrupa Birliği’nin aday ülkelere sunduğu Avrupa Birliği Katılım Öncesi Yardım Fonları sayesinde elde edilen desteği kullanan Tarım ve Kırsal Kalkınma Programı'nı (IPARD) Türkiye’de değerlendirmek amacıyla kurulmuştur. IPARD’ın açılımı Instrument for Pre-Accession Assistance for Rural Development, anlamı Kırsal Kalkınma için Katılım Öncesi Yardım Aracı’dır.
IPARD programı, TKDK’nın 2011 yılında akreditasyon alması sayesinde 2011 yılından beri uygulanmaktadır. IPARD I. Dönemi 2011 ve 2016 yılları arasında, II. Dönemi 2017 ve 2023 yılları arasında uygulanmıştır. IPARD III. Dönemin 2024 ila 2030 arasında uygulanması öngörülmektedir.
TKDK’nın Temel Amacı Nedir?
TKDK, IPARD programının yürütülmesini üstlenerek kırsal kalkınma için kaynak sunmaktadır. Burada amaç, kırsal işletmelerin rekabet gücünü arttırmak ve kırsal alanların gelişimine destek sağlamaktır.
Hangi Bakanlığa Bağlıdır?
TKDK, Tarım ve Orman Bakanlığı’na bağlı olarak çalışmalarını yürütmektedir. IPARD sayesinde elde edilen kaynakların Türkiye’nin illerinde mevzuata uygun şekilde kullandırılmasından sorumludur.
TKDK Hangi Alanlarda Destek Verir?
TKDK, kırsal kalkınmayı sağlayacak çoğu alana destek vermektedir. Sanılanın aksine, TKDK destekleri yalnızca üretimle sınırlı kalmamaktır. Ürünlerin işlenmesi, pazarlanması, katma değerli hale getirilmesi gibi işlerle uğraşan işletmeler de bu kapsamda desteklerden yararlanabilmektedir. 2026 yılına kadar TKDK sayesinde 25.904 adet proje tamamlanmıştır.
- Süt ve et üreten büyük/küçükbaş hayvancılık: Süt, et, kanatlı eti ve yumurta üretimi yapan tarımsal işletmeler TKDK tarafından destek kapsamına alınmıştır. İnek, manda, koyun, keçi sütü üretimi, sığır, manda, koyun, keçi eti üretimi, broyler, kaz ve hindi kanatlı eti üretimi, yumurta tavukçuluğu; süt ineği yetiştiriciliği, manda yetiştiriciliği, koyun ve keçi yetiştiriciliği; broyler yetiştiriciliği, organik broyler yetiştiriciliği, organik üretim de dahil olmak üzere hindi ve kaz yetiştiriciliği; yumurta tavukçuluğu ve organik yumurta tavukçuluğu aktiviteleri bu alanda desteklenmektedir.
- Süt işleme ve et işleme tesisleri: Süt ve et işleyen tesisler TKDK tarafından yardım almaya hak kazanan alanlardan bir diğeridir. Süt işleme, peyniraltı suyu işleme ve süt toplama; sığır ve manda kesimhanesi, koyun ve keçi kesimhanesi, kırmızı et işleme ve kırmızı et parçalama tesisi; broyler kesimhanesi, hindi ve kaz kesimhanesi, kanatlı eti işleme ve parçalama tesisi, sıvı yumurta ve toz yumurta destek alma hakkına sahiptir.
- Meyve-sebze ve su ürünleri işleme: Tarımsal ürünlerin ve su ürünlerinin işlemesi, TKDK desteklerinin kapsama aldığı alanlardır. Meyve ve sebzelerin işlenmesi ve paketlenmesi ile su ürünleri, balık yağı, yumuşakça, çift kabuklu yumuşakça ve kabuklu deniz canlılarının işlenmesi destek alabilmektedir.
- Çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi (arıcılık, mantar üretimi, vb.): Tarımda çeşitlilik sağlamak amacıyla arıcılık ve mantar üretimi başta olmak üzere birçok alana yardım sunulmaktadır. Arıcılık ürünleri ve bal üretimi kapsamında bal ve bal arılarının üretimi, bal ve arı ürünlerinin işlenmesi ve paketlenmesi, ana arı üretimi; mantarcılık kapsamında mantar ve misel üretimi destek almayı hak etmektedir.
- Kırsal turizm: Konaklama, yeme-içme tesisleri, rekreasyon alanları TKDK kapsamında hibe alma hakkına sahip işletmelerden bazılarıdır. IPARD programı M7 kategorisine dahil olan kırsal turizm işletmelerinin destek alabilmesi için yatırım sonunda en fazla 40 kişi ya da 20 oda olması, konaklama tesisinin yatırım sonunda Turizm İşletme Belgesi’ne sahip olması gibi şartları sağlaması gerekmektedir.
- Katma değerli ürünler: Katma değerli ürünler, TKDK desteklerinin önemli bir kısmını oluşturmaktadır. IPARD programında yer alan katma değerli ürünler et işleme ve süt işleme, meyve ve sebze işleme, sofralık zeytin ve zeytin mamulleri, kurutulmuş meyve ve sebzelerin imalatı, boza, salep, bakliyatın işleme ve paketlenmesı, mısır kurutma, yerel yiyecekler (börek, yemek, şekerlemeler, tatlı, unlu mamuller), baharatlar, kaya tuzu, bitki çayları ve aromatik kahveler, pamuk yağı, defne yağı, susam yağı, soslar, kemik suyu, sabun, gülsuyu, pelet (biyo-yakıt), briket (biyo-yakıt), prina olarak sayılabilir.
- Yenilenebilir enerji yatırımları: Yenilenebilir enerji yatırımları TKDK tarafından oldukça önemsenmektedir. Hidro-elektrik dışında her çeşit yenilenebilir enerji türüyle ilgili yatırım IPARD programı kapsamında hibe alabilmektedir. Kapasite sınırı IPARD III için güneş enerjili sistemler dışında 5 MW olarak belirlenmiştir ve Bağlantı Anlaşması şarttır.
Kırsal Kalkınma Desteklerini Kimler Alabilir?
TKDK desteklerinden gerçek kişiler yararlanabilmekteir. Destekten yararlanmak isteyen gerçek kişinin 18-65 yaşları arasında olması gerekmektedir. TKDK desteklerinden tüzel kişiler yani şirketler, kooperatifler, birlikler de yararlanabilme hakkına sahiptir.
Özellikle çiftçilere yardım sağlamayı hedef olarak koymuş bu programda çiftçiler, operasyonlarını geliştirmek ve genişletmek için TKDK desteklerine başvurabilmektedir. Yeni yatırımcılar ve mevcut işletmeler, farklı şartlara tâbi tutulup çeşitli belgelerde ayrılık yaşasa da eşit seviyede TKDK desteklerinden yararlanabilmektedir.
TKDK Başvurusu Nasıl Yapılır?
TKDK’ya destek başvurusu yapmadan önce kurumun sitesinde çağrı ilanı paylaşılması gerekmektedir. Yıl boyunca belli dönemlerde spesifik kategorilerin başvurusunu alan TKDK, yıl içinde birkaç kez IPARD programı çağrı ilanı paylaşmaktadır.
Bu ilanlardan birinin kendine uyduğunu doğrulayan işletmeler, başvuru dönemini kaçırmamaya dikkat etmelidir. Başvurunun ön koşullarına yerine getirip getirmediğini kontrol eden girişimciler, projelerini hazırlamaya başlayabilirler.
IPARD III koşullarına uygun hazırlanmış olan projeyle TKDK online sisteminden başvuruda bulunmak gerekmektedir. Bu başvurunun tamamlanmasından sonra TKDK yetkilileri başvuruyu teknik ve mali yönlerden değerlendirecek ve hibeyi almayı hak kazanan kişileri belirleyecektir.
Projenin kabul edilmesi durumunda IPARD destek sözleşmesi hazırlanıp taraflar arasında imzalanır ve sözleşmeye uygulanmaya başlanır. Yatırımlar tamamlandıktan sonra TKDK tarafından ödemeler yapılmaktadır.
IPARD Programı nedir, Kimleri Kapsar?
IPARD programı, TKDK tarafından yürütülen kırsal kalkınma programıdır. Bu program Avrupa Birliği tarafından fonlanmaktadır ve aday ülkelere gelişme sağlamaları için verilmektedir. AB tarafından verilen fonları değerlendirmek ve kırsal alanlarda gelişme şansı yaratmak için Tarım ve Orman Bakanlığı, 2007 yılında Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu’nu (TKDK) kurmuştur. IPARD hibe bütçesinin %75’i AB tarafından, %25’i Türkiye tarafından sağlanmaktadır (kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı).
IPARD programının I. dönemi 2007 ile 2013 arasında tamamlanmıştır.
IPARD programının II. dönemi 2014 ile 2023 yılları arasında uygulanmıştır.
IPARD programının III. dönemi 2023’te başlamıştır ve 2027’ye kadar devam edecektir. IPARD III dönemi itibarıyla destekler 81 ile yayılmıştır, Türkiye’deki her il bu yardımlardan yararlanma şansına sahiptir.
Kırsal alandaki KOBİ’ler, tarımsal operasyonlar yürüten işletmeler, çiftçiler, gıda işleme tesisleri, tarımsal kooperatifler, genç girişimciler, kadın girişimciler, üretici birlikleri, yerel yönetimler IPARD programından yararlanabilmektedir.
TKDK Destek Oranı ve Hibe Limitleri Ne Kadardır?
IPARD programı dahilinde verilen destek oranları %50 ile %70 arasındadır ve bu destekler geri ödemesizdir. Genç girişimciler ve kadın girişimcilere değerlendirme sürecinde ilave puan ve oran avantajı verilebilmektedir. 2026 yılına kadar 14.540 genç girişimci, 7.263 kadın yatırımcı desteklenmiştir.
IPARD programının M1 kategorisine dahil olan tarımsal işletmelerin fiziki varlıklarına yönelik yatırımlara %60-75 arasında hibe verilmektedir. 40 yaşından küçük yatırımcılara ve dağlık alan yatırımlarına ek olarak %5, kolektif yatırımlar, organik tarım, atık yönetimi, yenilenebilir enerji, döngüsel ekonomi yatırımlarına ek olarak %10 oranında destek verilmektedir.
M3 kategorisine dahil olan tarım ve balıkçılık ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanmasına hibeler %50-70 arasında değişmekle beraber atık yönetimi, döngüsel ekonomi, yenilenebilir enerji yatırımlarına da ek olarak %10 oranında yardım sağlanmaktadır.
M7 kategorisine dahil olan çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ve iş geliştirme yatırımlarına hibe oranı %60-75 arasında değişmektedir, miktar olarak da 5 bin ve 500 bin € arası destek sağlanmaktadır. Döngüsel ekonomi, atık yönetimi, yenilenebilir enerji yatırımlarına ek olarak %10, 40 yaş altı yatırımcılara ve sektörde organik tarım sertifikasına sahip girişimcilere %10 ek destek verilmektedir.
M5 kategorisi dahilinde bulunan yerel kalkınma stratejilerinin geliştirilmesi ve LEADER yaklaşımı projelerinde %100 oranına kadar hibe verilmektedir. Bu hibenin %90’ı AB, %10’u ulusal katkı olarak bilinmektedir.
M6 kategorisine dahil olan kırsal alanda kamu altyapı yatırımları kapsamındaki projeler için %100 oranına varabilecek hibe desteği verilebilmektedir. Destek miktarı 15 bin ile 3 milyon € arasında değişmektedir.
M10 kategorisine dahil olan danışmanlık hizmetleri projelerine %100 oranında hibe verilmektedir.
TKDK Başvurusunda Gerekli Belgeler Nelerdir?
TKDK başvuruları sırasında proje başvuru formu, başvuru sahibine dair belgeler, fizibilite raporu, teknik çizimler, finansal belgeler ve gerektiğinde ortaklık ya da kooperatif belgeleri gerekmektedir.
Bu belgelerden bazıları ÇKS belgesi, kapasite raporu, adli sicil kaydı, SGK borcu olmadığına dair belge, vergi borcu olmadığına dair belge, ÇED belgesi, çalışma ruhsatı olarak sıralanabilmektedir.
- Başvuru Formu
- Fizibilite Raporu
- Bilanço ve gelir tabloları
- Tapu veya kira kontratı
- İnşaat projeleri ve teknik çizimler
- Makine teklifleri
- Faaliyet belgesi ve vergi levhası
Başvurular Hangi Dönemlerde Alınır?
TKDK, IPARD programına başvuruları çağrı ilanları aracılığıyla yapmaktadır. Yılda genellikle bir ila üç kere çağrı ilanı duyurusu yapılarak başvurular açılmaktadır. Bu başvuruların her birinde IPARD programının başka bir kategorisi hedef alınmaktadır.
IPARD M5 kategorisindeki LEADER yaklaşımı ve yerel kalkınma stratejilerinin son başvurusu ise Haziran 2025’ta alınmıştır.
M7 kategorisindeki çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ve iş geliştirme projelerinin son başvurusu Temmuz 2025’te yapılmıştır.
M1 kategorisindeki tarımsal işletmelerin fiziki varlıklarına yönelik yatırımlar için son başvurular Eylül 2025’te yapılmıştır.
M4 kategorisinde dahil olan tarım-çevre, iklim ve organik tarım, biyoçeşitlilik- toy kuşu popülasyonunun geliştirilmesine yönelik projeler için en yakın başvuru ise Eylül 2025-Şubat 2026 arasındadır.
M3 kategorisindeki tarım ve balıkçılık ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanması ile ilgili fiziki varlıklara yönelik yatırımlar için son başvuru Ekim 2025’te alınmıştır.
Başvuru Yapılabilen İller Hangileridir?
TKDK kapsamındaki IPARD programının I. ve II. döneminde daha az il programa dahil edilmiş olsa da IPARD programının III. dönemine Türkiye’nin 81 ili dahildir. 42’den 81’e çıkarılan bu sayı, kapsamın arttığını ve destek programının başarısını göstermektedir. Seçilen ile ve sektöre göre yardımlar değişiklik gösterebilse de IPARD programına başvuru için il sınırı 2024 itibariyle kalmamıştır.
TKDK Destekleri Geri Ödemesiz mi?
Evet, TKDK destekleri geri ödemesizdir. Kırsal kalkınmayı amaçlayan IPARD programı dahilinde verilen desteklerin hepsi hibe sayılmaktadır, işletmelerden geri ödeme beklenmemektedir.
Yatırımın tamamlanmasından itibaren en az beş sene daha operasyonları devam ettirme gibi şartların karşılanmaması durumunda komplikasyonlar yaşanabilse de IPARD programı ve TKDK destekleri geri ödemesizdir, bu yüzden seçme süreci oldukça titiz şekilde yürütülmektedir.
TKDK Desteği Almak İçin Proje Nasıl Yazılır?
-
Desteğe uygun faaliyet seçimi
TKDK destekleri oldukça kapsayıcı olsa da proje yazımına başlamadan önce seçilen faaliyetin IPARD desteklerine dahil olduğundan emin olmak gerekmektedir. Farklı faaliyetlerin alacağı destek oranı ve miktarı değişiklik göstermektedir, işletmelerin bu kriterleri göz önünde bulundurarak seçim yapmaları önerilir.
-
Yer seçimi
TKDK destekleri IPARD III döneminden itibaren Türkiye’nin 81 ilini kapsamaktadır. Buna rağmen, seçilen faaliyetle işletmenin bulunmak istediği şehrin önemi göz önünde bulundurulmalıdır. IPARD desteği alındıktan sonra işletmenin beş sene boyunca operasyonlarına aynı şartlarda devam etmesi gerekmektedir, bu yüzden yer seçimi kalıcı ve kritik bir seçimdir.
-
Gerçekçi bütçe planlaması
Proje yazımı sırasında güncel TKDK IPARD destek oranlarını ve destek üst limitlerini bilmek, işletmecilerin gerçekçi planlar yapmasına yardımcı olacaktır. Geri ödemesiz destek olarak alınsa da, IPARD desteği başlı başına bir işletmenin her ihtiyacını gideremez. Proje yazımı için detaylı şekilde bütçe planı yapılması ve gerekli alımların güncel piyasa fiyatlarıyla hesaplanması işletmelerin beklenmedik giderlerle karşılaşmasına engel olacaktır.
-
Sürdürülebilirlik analizi
Proje yazımı yapılırken projenin uzun vadede devam edip edemeyeceği de göz önünde bulundurulmalıdır. Destek alımından sonraki beş yıllık operasyon zorunluluğunun yanı sıra projenin dayanıklılığını ortaya koymak için de gerekli olan sürdürülebilirlik analizi, bu adımda yapılmalıdır.
-
Teknik belgeler
Yazım sırasında hiçbir detaydan kaçınmamak gerekmektedir, TKDK yetkililerin kafasında soru işareti bırakmayacak şekilde detaylıca teknik belgeler hazırlanmalıdır. Bu belgelere mimari projeler, kapasite hesapları, makine ekipman teklifleri de dahildir. Planın açıkça gösterildiği bu belgeler sayesinde projenin güvenilirlik seviyesi artış gösterecektir.
En Sık Yapılan Hatalar ve Red Nedenleri Nelerdir?
TKDK başvuruları titizlikle yürütülmesi gereken bir süreçtir. TKDK destekleri geri ödemesiz şekilde verildiğinden bu desteklere talep yüksektir, bu yüzden başvuru yapacak işletmelerin oldukça detaylı şekilde başvurularını hazırlamaları ve hatadan kaçınmaları çok önemlidir.
Reddin en yaygın sebeplerinden biri teknik hatalar ve mevzuata uyumsuzluklardır. Eğer yanlış sektör ya da il seçilirse, eksik belge gönderilirse, belgeler güncel değilse, gerçekçi olmayan bir bütçe ortaya çıkarıldıysa ya da IPARD kurallarına uymayan harcama istekleri bulunuyorsa başvurunun elenme ihtimali yüksektir.
Başvurunun kabulü gonrası uygulama sürecinde usulsüzlük yapılması, yanlış fatura kullanılması, raporlamanın gecikmesi gibi durumlarda da sözleşme iptali gibi geri dönülemez sonuçlar ortaya çıkabilmektedir.
TKDK Desteklerinde Danışmanlık Gerekli mi?
TKDK desteklerini almak için yapılan başvurularda birçok karışık adım bulunmaktadır ve bu adımları eksiksizce tamamlayıp başvurunun reddedilmeyeceğinden emin olmak önemlidir. Bu aşamada danışmanlık firmalarının uzman yardımları süreci oldukça kolaylaştırmaktadır. Nextera Danışmanlık gibi uzman ekipler sayesinde işletmenin ve projenin TKDK desteklerine uygunluğu kontrol edilmektedir. Daha sonrasında proje yazımını tamamlayan bu uzman danışmanlar sayesinde hatalardan kaçınılabilmektedir. Başvuru belgelerinin hazırlanmasına da yardımcı olan Nextera danışmanları, TKDK desteklerinden yararlanma sürecini rahatlatıp desteği garantilemektedir.
Nextera Danışmanlık olarak uçtan uca hizmetler sağlayan bir danışmanlık firmasıyız. Nextera olarak Türkiye’de İstanbul, Ankara ve Malatya ofislerinden hizmet vermekteyiz. Ticaret Bakanlığı destekleri, yurt dışı pazar araştırması ve desteği, KOSGEB destekleri, IPARD III desteği gibi konularda yardımcı olmaktayız. 30’dan fazla alanda sunduğumuz uzman fikirleriyle birlikte TKDK desteklerine başvuru sürecini de kolaylaştırmaktayız.
Nextera ekibi olarak 12 farklı sektörde deneyimlerimizle müşterilere hizmet vermekteyiz. Nextera’nın %92 oranında sertifikalı ve sektörel uzmanlığı olan ekip üyelerine sahip olmamız da yurt dışı fuar desteği danışmanlığı konusunda deneyimlerimizi kanıtlar niteliktedir.
TKDK alanında yer aldığımız bazı çalışmalarımıza örnek verecek olursak;
Kars'ta hayvancılık ve gıda sektöründe yer alan firmamızın 25 ton kapasiteli süt işleme ve paketleme hattına yönelik yatırımlarına yönelik hazırladığımız proje ile firmamız 9.000.000 TL'lik bir hibe kazandı.
Malatya'daki bir belediyemizin çalışmalarına yönelik olarak meyve kurutma ve soğuk hava deposu yatırımlarına karar vermişlerdi. Elma kurutma hattı ve soğuk hava deposu alanında hazırladığımız proje ile 5.500.000 TL'lik bir hibe kazandırdık.
Nevşehir'de kırsal turizm konaklama tesisine yönelik yatırım yapacak olan bir holding kuruluşunun projesini yazarak 4.500.000 TL hibe almalarına destek olduk.
Nextera Danışmanlık sahip olduğu güçlü ekibi ve tecrübesi sayesinde her boyutta firmanıza danışmanlık hizmeti sağlamaktayız. Genç kadromuz sayesinde dinamizmi artırırken, tecrübeli uzmanlarımız sayesinde firmanızın uçtan uca tek kaynaktan danışmanlık almasını sağlamakla yardımcı olmaktayız.
2026 Yılında Açık olan TKDK Çağrıları Hangileridir?
TKDK kapsamındaki IPARD programının III. dönem çağrıları 2026 yılında da devam etmektedir. 2026 yılının TKDK çağrıları henüz açıklanmamış olsa da 2025 yılının verileri işletmelerin hazırlık sürecinde yönlendirici olacaktır.
IPARD M5 kategorisine dahil olan LEADER yaklaşımı ve yerel kalkınma stratejilerinin uygulanması projelerinin çağrı ilanı Nisan 2025’te yapılmıştır, başvuru dönemi ise Haziran 2025’tir.
M7 kategorisi dahilinde bulunan çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ve iş geliştirme projelerinin çağrı ilanı ise Haziran 2025’te duyurulmuştur, başvuru dönemi Temmuz 2025 olarak belirlenmiştir.
M1 kategorisinde bulunan tarımsal işletmelerin fiziki varlıklarına yönelik yatırımlar için çağrı ilanı Ağustos 2025’te yapılmıştır, başvuru dönemi ise Eylül 2025’tir.
M4 kategorisinde dahil olan tarım-çevre, iklim ve organik tarım, biyoçeşitlilik-toy kuşu popülasyonunun geliştirilmesine yönelik projeler için çağrı ilanı Ağustos 2025’te yapılmıştır, başvuru dönemi ise Eylül 2025-Şubat 2026 olarak belirlenmiştir.
M3 kategorisi kapsamında bulunan tarım ve balıkçılık ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanması ile ilgili fiziki varlıklara yönelikyatırımlar için çağrı ilanı Eylül 2025’te yapılmıştır, başvuru dönemi Ekim 2025 olarak belirlenmiştir.